Uitnodigen helpt waar command&control falen
In het programma Fit4Future nodigen wij ondernemers uit het innovatieproces in hun organisatie anders aan te pakken. Daarbij hoort dat zij op hun beurt een aantal veelbelovende mensen uitnodigen om in dit programma te participeren. Het is wonderlijk te zien hoe snel zo’n uitnodiging alleen al de stemming doet omslaan van de gebruikelijke gelatenheid naar een positieve toekomstverwachting. Een dergelijke omslag is des te opvallender als er recent sprake is geweest van een fusie en/of ingrijpende reorganisatie. Meestentijds wordt zoiets ervaren als een traumatische inbreuk op de door ons terecht gekoesterde keuzevrijheid en autonomie.
In het woord ‘uitnodiging’ ligt besloten dat je daar ook niet op zou kunnen ingaan. Uitnodigen raakt aan de keuzevrijheid die mensen hebben en dat maak dat wie erop ingaat, erop kan vertrouwen andere ‘vrijwilligers’ te ontmoeten.
Onze Calvinistische volksaard
Geïntrigeerd door het fenomeen van de plotselinge stemmingswisseling kort na de start van ons programma en geïntrigeerd door parallelle fenomenen als de Arabische lente, wilden we wel eens weten hoe ‘keuzevrijheid’ samenhangt met ‘veerkracht’ en ‘veranderingskracht’ in een organisatie. Om ergens achter te komen moet je de zaak soms omdraaien. Dus: hoe zou gebrek aan keuzevrijheid stagnerend kunnen werken op de innovatiekracht binnen een organisatie? En ziedaar: plotseling openbaart zich een grondtrek van onze Calvinistische volksaard, die iemand ooit eens fijntjes typeerde als: ‘Waar het aan de vreugde knaagt.’ Interviews met onze direct betrokken deelnemers maken duidelijk dat, vaker dan ons lief is, onze behoefte aan autonomie op gespannen voet komt te staan met de door ons gepercipieerde noodzaak onze omgeving en medemensen onder controle te houden. Het is deze spanning die, als zij in perioden van turbulentie wordt omgezet in controlerend gedrag zowel daders als slachtoffers in de gordijnen jaagt en vervolgens schuldgevoelens bezorgt. Het is de irrationaliteit en on(be)grijpbaarheid van die schuldgevoelens die voor een neerdrukkende matte stemming zorgen. Controle, machtsuitoefening, schuldgevoelens en een drukkende stemming raken dusdanig met elkaar verstrengeld dat niemand er meer mee uit de voeten kan. Bovengenoemde cocktail van paradoxale ingrediënten zorgt ervoor dat we niet meer doorhebben hoe we onszelf dit in feite aandoen. Daarbij leeft degene die command&control op zichzelf en anderen toepast in een illusie van macht en de degene die het ondergaat in een illusie van onmacht. Zowel de macht als de onmacht zijn illusoir maar, om met Cruyff te spreken, je ziet het pas als je het door hebt.
Een voorbeeld
Neem het voorbeeld van Dick, een workaholic, afkomstig uit een ondernemersgezin, die zich schuldig voelt als hij zich amuseert. Hij wordt onrustig zodra hij tijd voor zichzelf neemt en probeert iets te ondernemen dat als enig doel heeft: plezier hebben. het mechanisme hierachter is hem maar al te bekend, het vergalt hem het plezier dat hij zou kunnen hebben zo ongeveer zijn hele leven al. Waarom hij dit mechanisme desondanks in stand houdt is dus curieus. Het begrip ‘ziektewinst’ kan een en ander verklaren. Het maakt duidelijk dat hij daardoor de volledige controle kan claimen over iets dat in feite zowiezo onvoorspelbaar is. Namelijk al dan niet plezier hebben. Bovendien kan hij er daardoor op bogen dat hij in staat is absoluut trouw te zijn aan het familiesysteem waarin hij is opgevoed. Zolang hij zelf deze illusie niet doorprikt zal Dick de zekerheid van het gebrek aan plezier verkiezen boven de onzekerheid van het moeten uitvinden wat voor hem duurzaam succes betekent. Hij betaalt daarvoor met knagende schuldgevoelens.
Algemeen gezegd: de idee-fixe achter iedere command&control actie is een fantasie die zich in het hoofd van de actor afspeelt. Die fantasie biedt enkel plaats aan marionetten. Zij biedt geen plaats aan mensen van vlees en bloed, die over een eigen vrije wil beschikken. Daarom vervreemdt de actor, teneinde zijn/haar fantasie in stand te houden, zichzelf van de Meer lezen »

Als onze overheden even niet kunnen of willen helpen omdat ze (tijdelijk?) de weg kwijt zijn kunnen we het maar beter zelf doen: –> DHZ weetjewel.
When the bandoneon has begun to play, and the piano tunes in, how long do we think we can afford to remain seated before giving in finally to the invitation of our better half and start dancing again?
Te midden van alle zaken die de hele dag door om aandacht vragen is het misschien wel onze grootste opgave om zo nu en dan actief en welbewust aandacht in te ruimen voor wat ons ten diepste beweegt. Dat dit lastig is vind ik niet alleen, maar wordt mij ook verteld door de ondernemers, leidinggevenden en collega’s met wie ik werk. De meesten van ons weten uit ervaring heel goed dat de eigenlijke bron van waardecreatie zich in onszelf bevindt. Maar we realiseren ons ook dat deze bron van binnenuit geactiveerd zal moeten worden om ervan te kunnen profiteren. Het is dezelfde bron als van waaruit die oordelen en besluiten ontspringen die duurzame effecten teweeg blijken te brengen in de wereld om ons heen. Maar ondanks die wetenschap blijft het ons vaak moeite kosten om …. 
Het is wonderlijk hoe snel een groep impotente, want zich machteloos, gefrustreerd en wanhopig voelende eenlingen weer de geest krijgt zodra hen de gelegenheid wordt geboden hun ervaringen, ideeën en ambities met elkaar te delen. In de jonge Haagse wijk Ypenburg gebeurde dat in buurtcentrum de Bras op 25 mei 2011 j.l. waar 60 emotioneel geladen wijkbewoners bijeenkwamen om ‘iets, maar wat???’ te doen aan het in hun ogen aanzwellende probleem van de verkeersonveiligheid in hun wijk. Een wijk die iedere dag o.a. een verkeersstroom van 1000 schoolkinderen krijgt te verwerken. Als begeleider van sociale innovatie weet je dat het kan maar in het verleden behaalde resultaten zijn, en dat geldt zeker in het sociale leven, geen garantie voor de toekomst. Maar het blijft mooi om mee te maken als zo’n los-zand groep gefrustreerde eenlingen plotseling de geest krijgt en tot zinnige, hier en daar briljante acties weet te komen. Dat gebeurt wanneer zij de kans krijgen de samengebalde energie in hun verontwaardiging met elkaar te kanaliseren in constructieve acties. Wanneer zij ophouden het gloeiende zaad van hun verontwaardiging af te vuren op anderen die dan vervolgens van de weeromstuit net zo verontwaardigd en machteloos worden als degene die op ze vuurt.