De schijnbaar positieve Verborgen Bestuurders, belicht vanuit het Enneagram
Wat je in het schema hieronder ziet, zijn 9 voorbeelden van zogenaamd “positieve” Verborgen Bestuurders, ingedeeld volgens een eeuwenoude psychologie. Deze mondeling overgeleverde kennis uit het voormalige Perzië staat bekend als het Enneagram (ennea = negen). De negen typen zijn in de figuur met cijfers aangeduid, en hun patronen en karakteristieken hangen onderling samen — ik vat ze superkort samen in het onderstaande schema:
Het Enneagram: 9 overlevingspatronen met hun verleiding/vermijding, schaduw, gave en afweermechanisme.
Wie zich verder wil verdiepen in de samenhang tussen deze patronen, vindt met “Enneagram” als zoekwoord veel informatie. Het boek Het enneagram van passies en deugden van Sandra Maitri is een aanrader. Ik volsta hier met een korte beschrijving van de negen overlevingspatronen. Ieder mens heeft meestal één terrein waarop dit patroon zich dominant uit: hetzij op materieel gebied (hebben, bezitten, realiseren), hetzij op sociaal-maatschappelijk terrein, of op het terrein van één-op-één relaties.
Toelichting — “Ik overleef (ben veilig) als…”
1….ik me gedraag en inhoud overeenkomstig de hoge normen die ik mezelf voorhoud (perfectie).
2….ik me behulpzaam toon, aandacht en zorg besteed.
3….ik succesvol ben in de ogen van anderen.
4….anderen mijn unieke individualiteit en uitzonderlijke talenten zien.
5..ik de wereld vanuit mijn positie als waarnemer doorheb (doorzie, begrijp).
6….ik alle beren op de weg heb onderkend en mijn preventieve maatregelen heb getroffen.
7….alle door mij geplande interessante ervaringen mij ten deel vallen, en ik mij daarvoor weet te rechtvaardigen.
8….ik mij krachtig genoeg voel en toon om mij de kaas niet van het brood te laten eten.
9….ik me koest houd en tevreden stel met de situatie zoals die is — ter wille van de lieve vrede (“don’t rock the boat”).
Zodra de voor jou meest manifeste van deze 9 schijnoplossingen — die gepaard gaan met zelfmisleiding en schijnkoningschap — hun aantrekkingskracht verliezen, kun je aandacht gaan besteden aan je schaduwkanten (in het schema aangegeven als de SCHADUW) en deze proberen te transformeren naar de bijbehorende gave of deugd:
Gramschap wordt zo geduld (type 1)
Trots wordt deemoed (type 2)
Bedrog wordt eerlijkheid (type 3)
Zelfafwijzing wordt evenwichtigheid (type 4)
Gierigheid wordt objectiviteit (type 5)
Angst wordt moed (type 6)
Onmatigheid wordt nuchterheid (type 7)
Schaamteloosheid wordt onschuld (type 8)
Luiheid wordt daad (type 9)
Verborgen Bestuurders opsporen, blootleggen, doorzien — en dan?
De vraag wat er precies voor nodig is om, ná het blootleggen, onze Verborgen Bestuurders te neutraliseren — wat de snelweg opent naar leren, creëren en innoveren — laat zich niet zomaar even schriftelijk beantwoorden. In mijn eigen zoektocht naar dat antwoord kwam ik er wel achter dat er geen magische interventie van buitenaf bestaat die dat voor je doet. Op dit terrein van innerlijk werk zijn er nu eenmaal deurtjes die van buitenaf niet te openen zijn. Van binnenuit, door de betrokkene zelf, wel — en vaak makkelijker dan gedacht. Dit vraagt om een ter zake deskundige coach.
Ik pleit daarom voor gezamenlijk ondernomen ontdekkingsreizen naar de Verborgen Bestuurders in onszelf en in onze organisaties — liefst onder begeleiding van een ervaren reisleider voor wie de tocht naar binnen geen geheimen meer kent. Spannende ontdekkings-reizen naar onbekend gebied maak je immers liever niet alleen.
Voor zover ik uit eigen ervaring weet zijn er twee manieren waarop je zelf (DIY) in gesprek kunt komen met de Verborgen Bestuurders in je onderbewuste. 1.Psych-K is er zo een: het werk wordt gedaan door de persoon zelf, en de communicatie met je onderbewuste verloopt — aanvankelijk met hulp van een begeleider — via spiertesten.
2. Zelf ben ik opgeleid als reisleider binnen de Choose Again-beweging, gegrondvest door Diederik Wolsak. Zijn zesstappenmethode draait helemaal om het zelf opsporen, onder ogen zien en neutraliseren van je eigen beperkende overtuigingen — via de triggers waar je je hele leven al, bewust en onbewust, last van hebt. De vraag daarbij is steeds: wil je dat zo houden? Je hoeft niets te veranderen, tenzij je daar zelf voor kiest. Wil je gelijk blijven houden, of wil je geluk?
Voor wie zich al meteen herkent in een van bovengenoemde overlevingspatronen: er zijn tegenwoordig vele Enneagram-boeken verkrijgbaar, van populair-toegankelijk tot diepgravend esoterisch. Karel uit Impact van Verborgen Bestuurders (2) herkende zich onmiddellijk in type 6, en heeft op dat inzicht tot op de dag van vandaag kunnen voortbouwen. Hetzelfde geldt voor het managementteam uit Impact van Verborgen Bestuurders (1), dat ontdekte dat hun organisatie in veel opzichten onder het gesternte van Enneagramtype 3 koerste.
Als je het eenmaal doorhebt, lukt het beter om de scherpe randjes te vermijden en juist die kwaliteiten te ontwikkelen die complementair zijn aan je eigen overlevingsmechanisme. Dan verplaats je maar één letter -de c- vier posities naar links, en verander je van re-actief naar creatief. De sleutel tot innovatie en ontwikkeling.
Voor wie dat wil, ben ik altijd te vinden voor een gezamenlijke nadere verkenning en toepassing van deze fascinerende inzichten. Het Enneagram is primair een instrument voor het ontwikkelen van zelfkennis — niet voor het in hokjes plaatsen van andere mensen.
Sido van der Meulen